Vinden kinderen vakantie leuk?

Hoe leuk is een vakantie voor kinderen en vooral wat is leuk voor kinderen? Vaak lijkt het alsof water, zand en vriendjes de ingrediënten zijn voor een geslaagde vakantie, ongeacht waar zich die op de aardbol ook moge bevinden. Maar is dat dan alles? Kids-and-trips.nl sprak met prof. dr. C.F.M. van Lieshout, hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de Katholieke Universiteit in Nijmegen over kinderen op vakantie.

Veilig op vakantie

Op het vakgebied van prof. dr. van Lieshout is over dit onderwerp, kinderen op vakantie, weinig onderzoek gedaan. Gek eigenlijk, want Nederlanders zijn een zeer reislustig volkje en de toeristische industrie is één van de grootste ter wereld. Je zou denken dat er aanleiding genoeg is om de vakantiebehoeften van kinderen te onderzoeken. Prof. dr. van Lieshout: "Ontwikkelingspsychologie houdt zich bezig met de psychologische ontwikkeling van kinderen over een lange termijn. Kortlopende evenementen die geen wezenlijke veranderingen veroorzaken in de ontwikkeling van een kind, worden niet of nauwelijks onderzocht. Op reis gaan, is zo'n kortstondige gebeurtenis waar een kind normaal gesproken niet wezenlijk door zal veranderen. Betekent dat de principes die in het dagelijks leven gelden ook op reis van toepassing zijn? Prof. dr. van Lieshout: "Ja, dat klopt. Voor een ontwikkelingspsycholoog betekent vakantie niet wezenlijk iets anders dan het dagelijks leven. Een geslaagd 'dagelijks leven' en een geslaagde vakantie zijn namelijk beide gebaseerd op het evenwicht tussen het gevoel van veiligheid, uitdaging en het kunnen beheersen van de omgeving. De omstandigheden maken daarbij niet zoveel uit. Als een kind zich veilig voelt kan zelfs een vakantie in de rimboe van Donker Afrika geslaagd zijn. Maar voor een kind dat zich onveilig voelt, kan een vakantie naar Katwijk al een ramp zijn. Het gevoel van veiligheid is het belangrijkste voor een kind om een leuke vakantie te hebben."

Wanneer voelt een kind zich veilig?

Prof. dr. van Lieshout: "Een kind voelt zich veilig als het kan terugvallen op mensen die het vertrouwt. Vanuit die 'vertrouwen wekkende' omgeving verwerft een kind controle over de omstandigheden en kan het de bedreigingen uit de omgeving inschatten. Die behoefte aan controle komt voort uit de 'oerwet' dat mensen die hun omgeving kunnen controleren de beste overlevingskansen hebben. Ouders kunnen hun kinderen controle over hun omgeving geven door hen goed voor te bereiden op de nieuwe omstandigheden. Zij moeten een link leggen tussen het bekende en het onbekende. Vaak helpt het door de komende gebeurtenissen in de tijd te zetten door bijvoorbeeld de nachtjes te tellen. Maar ondanks goede voorbereidingen is de aanwezigheid van ouders, broertjes, zusjes of vriendjes in een vreemde omgeving de belangrijkste houvast van een kind. Vooral jonge kinderen hebben behoefte aan bekende mensen. Een kind van drie of vier jaar oud dat op reis zijn ouders kwijt is, ondergaat een verschrikkelijke ervaring. Ouders die hun kinderen niet voorbereiden op het onbekende, geven hun kinderen niet het veilige gevoel dat zij controle hebben op de nieuwe omgeving. Zulke kinderen zullen minder plezier aan de vakantie beleven. Dit geldt niet alleen voor kinderen maar ook voor adolescenten. Zij kunnen zich totaal verloren voelen als ze bijvoorbeeld voor een stage, in het 'vreemde' buitenland zijn waar ze zonder ouders, broers, zusters of vrienden moeten 'overleven'. Ze staan er dan alleen voor en dat kan nog wel eens verrassende reacties opleveren."

Lekker thuis blijven?

Uit uw verhaal zou je kunnen concluderen dat je met kinderen het beste thuis kunnen blijven? Prof. dr. van Lieshout: "Dan bent u te snel met uw conclusie want er spelen bij kinderen nog andere factoren een rol als ze op reis gaan. In het ontdekken van iets nieuws ligt namelijk een uitdaging besloten en dat vinden kinderen over het algemeen heel leuk. Essentieel is echter dat ze zich veilig voelen, dat ze controle hebben over hun omgeving. Verliezen ze die controle dan is de uitdaging te groot of hun gevoel voor veiligheid te klein en is de vakantie opeens niet zo leuk meer. Ik zal u een voorbeeld geven. Uw zoon springt thuis zonder aarzelen van de duikplank. Tijdens uw vakantie durft hij niet eens van de kant af te springen. In veel gevallen zal het zijn gevoel van onveiligheid zijn dat hem dan parten speelt. Hem dwingen om te springen om hem 'hard te maken' heeft dan een averechtse uitwerking. U mag een kind natuurlijk wel stimuleren om een uitdaging aan te gaan en dat zal beter lukken als u hem voldoende veiligheid biedt. In dat geval zal uw kind er plezier aan beleven om u zijn geleverde prestatie te laten zien."

Avontuur is erfelijk

Het recept voor een geslaagde vakantie lijkt eenvoudig; wat veiligheid, een leuke uitdaging en klaar is Kees. Toch kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat het wat genuanceerder ligt.Prof. dr. van Lieshout: "Dat is ook zo. Niet ieder kind is namelijk hetzelfde. Het ene kind is avontuurlijker dan het andere en heeft minder behoefte aan veiligheid dan het andere. Het ene kind moet daarom wat meer en beter voorbereid worden op een vakantie dan het andere. Uit onderzoek is gebleken dat een avontuurlijke inslag aangeboren is. De behoefte aan avontuur is ten dele genetisch bepaald. Je hebt avontuurlijke families en minder avontuurlijk aangelegde families. Inmiddels is de wetenschap zo ver dat we na een paar maanden na de geboorte kunnen voorspellen wat voor kind het zal worden." Hoe zit dat nu met heimwee en kinderen die geen afscheid van hun vakantievriendjes kunnen nemen? Prof. dr. van Lieshout: "Deze voorbeelden zijn beide terug te voeren op het gevoel van veiligheid. Kinderen met heimwee voelen zich niet veilig in hun nieuwe omgeving omdat ze bijvoorbeeld hun ouders, broertjes, zusjes of hun vertrouwde omgeving missen. Het zijn ook vaak kinderen die niet zo avontuurlijk aangelegd zijn. En kinderen die geen of moeilijk afscheid van hun vakantievriendjes kunnen nemen, voelen zich wellicht veiliger bij hun vakantievriendjes dan in de situatie thuis."

Exotisch is indrukwekkend

Het is tegenwoordig erg modern om kinderen naar de meest exotische oorden te slepen of om driemaal per jaar er op uit trekken. Een kind doet erg veel indrukken op maar achteraf blijkt dan dat het zielige poesje, het strand, de modderpoel of dat leuke paardje in hun herinnering is gebleven. Wat onthoudt een kind nu van al die indrukken en ervaringen? Prof. dr. van Lieshout: "Kinderen nemen veel meer informatie op dan volwassen maar kinderen tot een jaar of zeven structureren de aangeboden informatie anders dan volwassenen. Alles wat ze zien en meemaken, komt als een grote wolk op hen af die zich in hun geheugen nestelt. Door het gebrek aan structuur kan een kind later de indrukken niet meer geordend in zijn geheugen terugzoeken. Hij heeft op zijn ervaringen nooit een etiket kunnen plakken wat het terugzoeken vergemakkelijkt. Indrukken voor een jong kind zijn ....... sterk als daar emoties bijkomen.Als u uw, van angst bibberende, vierjarige zoon van de duikplank af schreeuwt en triomfantelijk aan de toeschouwers meldt dat ie daar 'hard' van wordt, kunt u er zeker van zijn dat deze ervaring een onvergetelijke indruk op hem zal maken. Kinderen ouder dan zeven kunnen de aangeboden informatie beter structureren en zullen ook later meer kunnen vertellen van hun vakantie. Hetgeen niet betekent dat jonge kinderen niets opsteken en onthouden van een vakantie. Zij kunnen hun herinneringen alleen niet zo makkelijk meer naar boven halen." Wat is de waarde van op reis gaan voor kinderen? Prof. dr. van Lieshout: "Als kinderen met vakantie gaan dan komen ze in nieuwe situaties die hen leren om toekomstige, vreemde situaties het hoofd te bieden. Maar onderschat het educatieve element niet. Door een vakantie beseffen kinderen dat er mensen zijn die een andere taal spreken, anders eten, anders wonen, anders doen of anders gekleed zijn. Bovendien is een vakantie vanwege het onbekende, spannend. Het is een uitdaging en een goed voorbereide en begeleide uitdaging is heel leuk voor kinderen."

Relatiekwaliteit

Een geslaagde vakantie staat of valt met een goede voorbereiding van uw kinderen. Toch kunt u verrassingen nooit uitsluiten en moet u tijdens uw vakantie goed letten op de signalen die uw kinderen afgeven over hun welzijn. Het herkennen van die signalen is een kwestie van relatiekwaliteit en bepaalt in hoge mate het plezier van de vakantie voor uw kinderen.

 

ga terug naar : Reportages